Evropa se poslednjih godina suočava sa značajnim demografskim promenama, koje su uticale na način života i porodične strukture širom kontinenta. Na severu Evrope, mladi se sve ranije osamostaljuju, dok jug i jugoistok, uključujući Srbiju, i dalje drže do tradicionalnog porodičnog modela. Prema najnovijim podacima, Srbija se nalazi na raskrsnici ovih dva različita pristupa životu.
Prema izveštaju „Eurostata“, u 2024. godini, u Evropskoj uniji je zabeleženo 202 miliona domaćinstava, od čega više od 75 miliona čine samci bez dece. Ovaj rast jednog člana domaćinstava, koji je porastao za 16,9% u periodu od 2015. do 2024. godine, ukazuje na trend koji se sve više širi širom Evrope.
Severne i baltičke zemlje prednjače u ovom trendu, sa Litvanijom na vrhu, gde čak 40,1% odraslih živi samo. Estonija i Finska takođe beleže visoke procente, sa 35,6% i 31,1% samaca, dok prosečna veličina domaćinstava u ovim zemljama iznosi samo 1,9 članova. Ključni uzroci ovog fenomena su starenje stanovništva i rano osamostaljivanje mladih.
Stariji od 65 godina često žive sami, što je posebno izraženo kod žena zbog dužeg životnog veka. Pored toga, u nordijskim zemljama i Holandiji, mladi se često osamostaljuju u ranim dvadesetim, što doprinosi rastu broja samaca. U baltičkim zemljama, smanjenje broja stanovnika i starenje nacije dodatno pogoršavaju situaciju.
Nasuprot tome, jug i jugoistok Evrope, uključujući Grčku i Kipar, beleže najmanji udeo samaca, sa samo 12,2% i 12,6%. Porodica u ovim zemljama i dalje igra ključnu ulogu kao ekonomski i emocionalni oslonac, omogućavajući mladima da ostanu sa roditeljima duže nego njihove vršnjake na severu. Ova razlika nije samo rezultat kulturnih normi, već i ekonomske situacije, gde visoki troškovi života i nesigurni prihodi čine osamostaljivanje izazovnim.
Srbija se, prema zvaničnom popisu iz 2022. godine, nalazi u grupi zemalja sa relativno niskim udelom odraslih koji žive sami. U Srbiji je zabeleženo 2.589.344 domaćinstava, sa prosečnim brojem članova od 2,55. Jednočlana domaćinstva čine 29,9% svih domaćinstava, što ukazuje na to da i Srbija doživljava promene u strukturi domaćinstava, ali ne u meri kao severne zemlje.
U Srbiji, mladi često napuštaju roditeljski dom tek nakon 30. godine, a neretko i posle 35. godine, što je u skladu sa trendovima u južnim evropskim zemljama. Ove brojke ukazuju na to da se Srbija još nije transformisala u zemlju sa masovnim solo životom, ali se broj malih domaćinstava povećava, što pokazuje da se demografska slika menja.
S obzirom na ove promene, može se reći da Srbija živi „dve realnosti“. S jedne strane, mladi se kasnije osamostaljuju, tražeći stabilnost u porodici; s druge strane, raste broj starijih ljudi koji ostaju sami. Iako Srbija zadržava jači porodični oslonac nego mnoge druge evropske zemlje, proces depopulacije i starenja stanovništva dovodi do sve većeg broja samaca.
U svetlu ovih podataka, jasno je da se Srbija nalazi na prelazu između tradicionalnog i modernog modela života. Dok se mladi suočavaju sa izazovima osamostaljivanja, stariji deo populacije se suočava sa problemima usamljenosti i nedostatka podrške. Ova promena u demografskoj strukturi može imati dalekosežne posledice na društvo, ekonomiju i porodične vrednosti u budućnosti.
