Spomenik austrougarskom prestolonasledniku Francu Ferdinandu i njegovoj supruzi Sofiji biće ponovo postavljen na prostoru Latinske ćuprije u Sarajevu. Ova odluka dolazi nakon što je spomenik uklonjen i uništen 1919. godine, po završetku Prvog svetskog rata i formiranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Originalni spomenik se nalazio tačno na mestu s kog je Gavrilo Princip pucao, blizu Latinske ćuprije, koja je tokom Jugoslavije preimenovana u Principov most.
Spomenik, poznat kao Spomenik ubistvu ili Spomenik ubijenom prijestolonasledničkom paru, postavljen je krajem juna 1917. godine, u čast treće godišnjice atentata. Dizajnirao ga je poznati mađarski arhitekta i vajar Eugen Bory, a njegov izgled karakterisalo je dva masivna stuba visoka oko deset metara, povezana stilizovanim lukom. Na spomeniku su se nalazili bronzani medaljoni s reljefnim portretima Franca Ferdinanda i Sofije, kao i ploča s posvetom na latinskom jeziku.
U Klubu poslanika Stranke za Bosnu i Hercegovinu (SBiH) ističu da je Sarajevski atentat događaj s dalekosežnim istorijskim posledicama, koji predstavlja tragično ubistvo bračnog para koji je 28. juna 1914. boravio u zvaničnoj poseti Sarajevu. U inicijativi za vraćanje spomenika navode da delovi originalnog spomenika još postoje, ali su rasuti. Jedan deo se izlaže u Muzeju Sarajeva, dok se preostala dva nalaze u Trebinju i na Kobiljoj Glavi.
Osobe koje su u posedu tih delova ranije su iskazale spremnost da ih ustupe uz određenu novčanu nadoknadu, čime bi se otvorila realna mogućnost restauracije i ponovnog postavljanja spomen-obeležja. SBiH poziva gradonačelnika da s nadležnim službama hitno pristupi realizaciji ovog projekta. Ukoliko se ne bude moglo doći do preostala dva originalna dela, traže da Grad Sarajevo pokrene proceduru izrade njihovih replika, na osnovu dostupne arhivske građe, fotografija i stručnih smernica.
Originalni monument je imao kratak vek, jer je već početkom 1919. godine, nakon raspada Austro-Ugarske monarhije i dolaska nove vlasti, demontiran. Bronzani medaljoni se danas čuvaju u Muzeju Sarajeva, dok su kameni stubovi uklonjeni i korišćeni u različite svrhe ili su zagubljeni. Ova situacija naglašava kontradikciju u postojanju obeležja posvećenih Gavrilu Principu, atentatoru, dok ne postoji autentičan spomenik za žrtve atentata, što SBiH smatra neprihvatljivim.
Iz SBiH poručuju da je važno pokazati poštovanje prema žrtvama, umesto slaviti ubistvo. Njihova izjava naglašava da „ne možemo menjati prošlost, ali možemo pokazati kakvi smo danas, da li ćemo slaviti ubistvo, ili odati počast žrtvama.“ Ovaj povratak spomenika može biti korak ka pomirenju i razumevanju složene istorije Balkana, koja je obeležena brojnim sukobima i tragedijama.
Vraćanje spomenika Francu Ferdinandu i Sofiji može imati simboličan značaj i otvoriti diskusiju o načinu na koji se sećamo i interpretiramo događaje iz prošlosti. U isto vreme, odražava potrebu da se postigne ravnoteža između različitih narativa i istorijskih perspektiva, kako bi se obezbedilo da nijedna žrtva ne bude zaboravljena, bez obzira na to kako se istorija razvijala.
U ovom kontekstu, vraćanje spomenika ne bi trebalo da bude samo estetski ili istorijski projekt, već i prilika za promišljanje o vrednostima koje oblikuju našu sadašnjost i budućnost. Sarajevski atentat i njegovi posledici ostaju duboko ukorenjeni u kolektivnom pamćenju naroda, a povratak spomenika može biti korak ka izlečenju i razumevanju. Ovaj proces može doprineti izgradnji društva koje se suočava sa svojom prošlošću, priznajući bolne trenutke, ali i težeći ka boljoj budućnosti.
