BEOGRAD – Inflacija ima različite efekte na različite grupe stanovništva, a razlike u strukturi potrošnje utiču na izloženost cenovnim šokovima, pokazali su rezultati analize koju je sprovela Narodna banka Srbije (NBS). Ova analiza ukazuje na to da su domaćinstva sa nižim primanjima i potrošnjom bila više pogođena inflacijom u odnosu na ona sa višim nivoom potrošnje.
U okviru video rubrike „Korisno je da znate“, koja se bavi efekatima inflacije na domaćinstva sa različitim potrošačkim korpama, NBS je istakla da su tokom perioda najizraženijih inflacionih pritisaka, posebno tokom 2022. i prve polovine 2023. godine, domaćinstva sa nižim potrošnjama bila više pogođena inflacijom. Ova inflacija je bila veća za ovu grupu domaćinstava u poređenju sa onima koja troše više.
Istraživač iz Sektora za ekonomska istraživanja i statistiku, Konstantin Sorak, pojasnio je da su podaci za analizu dobijeni iz Ankete o potrošnji domaćinstava. Domaćinstva su podeljena u pet jednakih grupa prema visini potrošnje, poznatih kao kvintili. Ova podela omogućava detaljniju analizu kako inflacija utiče na različite delove društva.
Analiza je pokazala da su domaćinstva sa nižim prihodima, koja se često oslanjaju na osnovne potrepštine, najviše pogođena porastom cena. Ove porodice često troše veći deo svog budžeta na osnovne životne potrebe kao što su hrana, stanovanje i energija, što ih čini ranjivijima na inflaciju. Na drugoj strani, domaćinstva sa višim prihodima imaju veću fleksibilnost u trošenju i mogu lakše prilagoditi svoje navike potrošnje u skladu sa promenama cena.
Inflacija, koja se često percipira kao opšti ekonomski fenomen, zapravo ima specifične posledice na različite slojeve društva. Domaćinstva sa višim prihodima imaju tendenciju da troše na luksuznije proizvode i usluge, koji nisu nužno podložni istim inflacionim pritiscima kao osnovne potrepštine. Na primer, dok su cene hrane i energenata porasle, cene luksuznih dobara možda nisu doživele isti nivo rasta, što omogućava bogatijim domaćinstvima da zadrže svoj životni standard.
Osim toga, inflacija može uticati i na štedne navike domaćinstava. Domaćinstva sa nižim prihodima često nemaju mogućnosti za štednju, pa su prisiljena da se prilagođavaju trenutnim ekonomskim uslovima. To može dovesti do smanjenja potrošnje, što dalje utiče na ekonomski rast i razvoj.
NBS je naglasila važnost razumevanja ovih efekata kako bi se kreirali adekvatni ekonomski i socijalni programi koji bi pomogli najpogođenijim grupama. Uzimajući u obzir da inflacija ne pogađa sve jedako, važno je da se donosioci odluka fokusiraju na mere koje će podržati domaćinstva sa nižim prihodima i smanjiti negativne efekte inflacije.
U svetlu ovih nalaza, može se očekivati da će NBS i dalje raditi na razvoju politika koje će se fokusirati na stabilizaciju cena i podršku najranjivijim grupama stanovništva. Ove mere mogu uključivati subvencije za osnovne potrepštine, kao i programe koji će olakšati pristup potrebnim resursima i uslugama.
U zaključku, analiza NBS jasno pokazuje da je inflacija kompleksan fenomen koji zahteva pažljivo razmatranje i prilagođavanje politika kako bi se zaštitile najugroženije grupe. Razumevanje redistributivnih efekata inflacije može pomoći u razvoju efikasnijih mera koje će doprineti stabilnosti i blagostanju svih građana.
