U poslednjih deset godina, skoro deset hiljada građana Crne Gore izgubilo je život usled zagađenja vazduha, prema podacima Evropske agencije za životnu sredinu. Glavni uzročnik ovog problema su PM 2,5 čestice, poznate kao „nevidljivi ubice“, koje prodiru duboko u pluća i krvotok, potencijalno oštećujući sve organe. Ove čestice se najviše emituju tokom sezone grejanja, od novembra do aprila, i prisutne su u gotovo svim gradovima na severu i centralnom delu Crne Gore.
Pljevlja su posebno kritikovana u vezi s ovim problemom, s obzirom na to da merenja pokazuju da su koncentracije zagađujućih materija u tom gradu često i do tri puta veće od propisanih godišnjih vrednosti. Podaci iz Podgorice i Nikšića pokazuju da je vazduh bio oko dva i po puta zagađeniji, dok je u Bijelom Polju u decembru zabeleženo dvostruko zagađenje u poređenju s propisanim normama.
Prema Institutu za javno zdravlje Crne Gore, godišnje se registruje oko 2.700 novih slučajeva raka, sa 1.500 smrtnih ishoda. Međunarodna agencija za istraživanje raka procenjuje da se između tri i četiri hiljade osoba godišnje suočava s ovom ozbiljnom bolešću, a da oko 1.800 ljudi umire svake godine. Internista-onkolog iz Instituta za onkologiju, dr Nada Cicmil Sarić, iznela je podatke o 31.000 ambulantnih i 6.000 konzilijarnih pregleda u toku prošle godine, naglašavajući da su najčešći oblici raka rak dojke, pluća, debelog creva, kao i grlića materice i prostate.
Osim zagađenja vazduha, Crna Gora se suočava i s posljedicama zagađenja zemljišta. Nakon nedavnog završetka dekontaminacije Luštice, stručnjaci upozoravaju da to ne znači da je opasnost po zdravlje ljudi potpuno uklonjena. Tokom bombardovanja NATO-a 1999. godine korišćeni su projektili sa osiromašenim uranijumom, što je dovelo do zagađenja zemlje, vode i vazduha, posebno u oblastima kao što su Plavnica kod Podgorice i Murina. Pukovnik u penziji Radomir Goranović ističe da se u Crnoj Gori malo govori o vezi između upotrebe ovih projektila i povećanja broja obolelih od raka, naglašavajući potrebu za ozbiljnijim statističkim analizama.
Goranović tvrdi da je Luštica bila zasuta bombama sa osiromašenim uranijumom, i da je to pitanje često tabu tema u društvu. U vreme bombardovanja, američki avion A-10 gađao je rt Arza, a nakon ratnih dejstava evidentirano je 87,9 kilograma osiromašenog uranijuma, od kojeg je kasnije oko 90% uklonjeno. Ova situacija ukazuje na ozbiljne posledice koje su proizašle iz vojnog sukoba, a koje i dalje utiču na zdravlje građana.
Zagađenje vazduha i posledice upotrebe osiromašenog uranijuma predstavljaju ozbiljan javnozdravstveni problem za Crnu Goru. Kako bi se smanjila smrtnost i broj obolelih, neophodne su akcije na smanjenju zagađenja, kao i veća svest građana o ovim pitanjima. Takođe, važno je da se državne institucije bave ovim problemima i da se razvijaju strategije za unapređenje kvaliteta vazduha i životne sredine.
Zdravstveni stručnjaci i aktivisti pozivaju na hitne mere koje bi mogle uključivati poboljšanje infrastrukture grejanja, prelazak na obnovljive izvore energije, kao i edukaciju građana o zdravoj životnoj sredini. Samo zajedničkim naporima može se postići smanjenje zagađenja i zaštita zdravlja građana Crne Gore. U suprotnom, posledice će i dalje biti katastrofalne, kako za pojedince, tako i za čitavu zajednicu.
