Većina zaposlenih u Srbiji ostvaruje pravo na penziju po opštim pravilima, dok određene profesije imaju mogućnost beneficiranog radnog staža. Ova pogodnost omogućava raniji odlazak u penziju, što je posebno važno za poslove koji su teški, rizični ili štetni po zdravlje. Predsednik Saveza samostalnih sindikata Srbije, Zoran Mihajlović, ističe da je broj penzionera sa beneficijama u porastu, ali se istovremeno povećava i ukupan broj zaposlenih u zemlji.
Kod beneficiranog staža, godina rada se ne računa kao standardnih 12 meseci, već kao 14, 15, 16 ili čak 18 meseci. Ovo omogućava zaposlenima u određenim sektorima da ranije ispune uslove za penziju, ponekad i pre 50. godine života, ukoliko zadovoljavaju zakonom propisane kriterijume.
Prema zakonu, oko četrdesetak zanimanja ima pravo na beneficirani radni staž. Među njima su rudari, pripadnici policije i žandarmerije, profesionalni vatrogasci, medicinski tehničari i lekari u hitnoj pomoći, kao i mašinovođe i vojni specijalci. Mihajlović naglašava da se beneficirani radni staž uvodi na mestima gde je nemoguće obezbediti siguran rad zbog prirode posla, što direktno ugrožava zdravlje radnika.
Međutim, postoji i mogućnost zloupotrebe ovog sistema. Zakonodavni okviri su strogi, ali ima prostora za manipulacije, jer neki zaposleni mogu dobiti beneficije iako ih ne zaslužuju. Mihajlović ukazuje na to da su propisi i pravilnici pooštreni u poslednjim godinama, što dovodi do problema u primeni.
U Srbiji se broj penzionera sa beneficiranim stažom povećava svake godine. Tokom poslednjih 20 godina, procenjuje se da je oko 25% penzionera steklo ovaj status. Na primer, 2005. godine bilo je između 105.000 i 110.000 penzionera sa beneficijama, dok se do 2025. godine očekuje da će taj broj porasti na između 140.000 i 145.000.
Sindikat smatra da postoje dodatna radna mesta koja bi trebala da ostvare pravo na beneficije, posebno u zdravstvu i obrazovanju. Dok se neka zanimanja gase, druga se otvaraju, ali je Srbija još uvek tehnološki zaostala, a zaštita na radu nije na zadovoljavajućem nivou. Mihajlović naglašava da je teško proceniti da li će se broj profesija sa beneficijama povećavati ili smanjivati, jer se nova radna mesta otvaraju, ali se u automobilskoj industriji većina poslova obavlja robotima.
Pravo na beneficirani radni staž ne zavisi od hijerarhijske pozicije zaposlenog, već isključivo od uslova rada i stepena rizika. Ova pogodnost se najčešće odnosi na operativne radnike, dok rukovodioci obično nemaju pravo na beneficije. Suština beneficiranog staža je da se godina rada na takvom mestu računa kao više od 12 meseci. Na primer, za rudare, 12 meseci rada se priznaje kao 18 meseci staža, što znači da 30 godina stvarnog rada donosi 45 godina staža.
Za pripadnike policije i vatrogasce, godina rada se računa kao 16 meseci, što im omogućava da do 45 godina staža dođu za oko 34 godine rada. Ukoliko počnu da rade sa 20 godina, mogu da ispune uslove za penziju već oko 54. godine života.
S obzirom na sve ove aspekte, beneficirani radni staž predstavlja značajnu pogodnost za zaposlene u rizičnim profesijama, ali je važno osigurati da sistem bude pravedan i da se spreče zloupotrebe.
