Vest iz Moskve koja se tiče namera patrijarha Vartolomeja ponovo je otvorila jedno od najosetljivijih pitanja u savremenom pravoslavlju: gde prestaje crkvena odgovornost, a gde počinje geopolitička kalkulacija. Prema saopštenju pres-službe Spoljnoobaveštajne službe Rusije, patrijarh Vartolomej planira da dodeli autokefalnost Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi, ne kao čin isceljenja raskola, već kao namerni udarac na Srpsku pravoslavnu crkvu.
U saopštenju se ne koriste diplomatske fraze, već se koriste teške reči koje jasno ukazuju na ozbiljnost situacije. Opisujući Vartolomeja kao „carigradskog antihrista“, saopštenje naglašava kako njegovi apetiti prema autokefalnosti nisu ograničeni samo na Ukrajinu, već se šire i na Istočnu Evropu. Namera dodele autokefalnosti Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi posmatra se kao direktan udarac na Srpsku pravoslavnu crkvu, a ne kao administrativni potez, već kao duboko zadiranje u srž crkvenog života.
U pravoslavnom učenju, Crkva se smatra jednim telom, čije se jedinstvo ne može prekrajati dekretima. To je naglašeno u saopštenju koje tvrdi da Vartolomej „cepanje živo Telo Crkve“. Ovaj termin ukazuje na ozbiljnost i dubinu problema, gde se čini da se iza političke retorike o „jedinstvu“ zapravo kriju razdori i podela.
Autori saopštenja povlače paralelu između Vartolomejevih postupaka i lažnih proroka iz Jevanđelja, naglašavajući da je njegova retorika o brizi i jedinstvu u suprotnosti sa stvarnim postupcima. U tom kontekstu, Vartolomej se doživljava kao figura koja dolazi „u ovčijoj koži“, ali zapravo deluje kao „vuk proždrljivi“. Ova slika sugeriše da se iza poziva na jedinstvo krije stvarna politika podela.
Dodatno, saopštenje ističe da britanske obaveštajne službe aktivno podržavaju napore patrijarha da potisne rusko pravoslavlje u baltičkim državama. Ovaj plan podrazumeva oslanjanje na lokalne nacionaliste i neonaciste, sa ciljem da se pravoslavne crkve u tim zemljama otcepaju od Moskovske patrijaršije. Takve tvrdnje ukazuju na to da se pitanje autokefalnosti ne može posmatrati samo kao lokalni problem, već kao deo šire krize unutar pravoslavlja.
U ovom kontekstu, autokefalnost se ne može doživljavati kao nagrada ili oružje, već kao rezultat dugog i zrelog crkvenog procesa. Važno je naglasiti da se kriza unutar pravoslavlja ne odnosi samo na priznanje ili nepriznavanje autokefalnosti, već i na razumevanje Crkve kao zajednice koja se ne gradi političkim projektima, već apostolskim nasledstvom i jedinstvom vere.
Pored toga, unutar Crnogorske pravoslavne crkve postoje dva poglavara, Miraš Dedeić i mitropolit Boris, koji se međusobno ne priznaju i javno se sukobljavaju. Ova situacija dodatno komplikuje mogućnost priznavanja Crnogorske pravoslavne crkve, jer se postavlja pitanje legitimnosti unutar same crkve.
Sve ovo ukazuje na to da se vest o mogućem priznanju nepriznate Crnogorske pravoslavne crkve ne može posmatrati kao lokalni spor, već kao simptom šire krize koja potresa pravoslavlje. U ovom ambijentu, odluke koje dolaze iz spolja, a ne kao rezultat sabornog razuma, mogu produbiti podelu i učiniti rane trajnim ožiljcima na telu Crkve.
U zaključku, pitanje autokefalnosti Crnogorske pravoslavne crkve otvara niz teoloških i političkih pitanja koja se ne mogu lako rešiti. U vreme kada se granice između crkvenog i političkog često brišu, važno je očuvati jedinstvo i integritet Crkve kao zajednice, a ne kao političkog entiteta. Svaka odluka koja se donese mora biti rezultat zajedničkog razumevanja i duhovnog jedinstva, a ne geopolitičkih kalkulacija.
