Srbija je postala prva zemlja u regionu koja je uvela organizovani i besplatan skrining za karcinom pluća, što predstavlja značajan korak u borbi protiv ove teške bolesti. Skrining je usmeren na osobe starije od 55 godina koje su dugogodišnji ili bivši pušači, i omogućava pristup pregledima bez uputstva, putem zakazivanja na klinici. Ove informacije su podeljene u jutarnjem programu „Jutro na Blic“ od strane dr Vladimira Kovčina, onkologa, i Olje Ćorović, potpredsednice Udruženja za borbu protiv raka pluća „Punim plućima“.
Svake godine u Srbiji se dijagnostikuje oko 7.000 novih slučajeva raka pluća, dok više od 5.000 ljudi umre od ove bolesti, čime se Srbija svrstava među zemlje sa najvišim stopama smrtnosti u Evropi. Kako bi se smanjila ova poražavajuća statistika, stručnjaci ističu važnost ranog otkrivanja i preventivnih pregleda.
Dr. Kovčin navodi da postoji nekoliko ključnih faktora koji doprinose visokom broju smrtnih slučajeva od raka pluća. Jedan od glavnih uzroka je nepoštovanje Zakona o zabrani pušenja. U zemljama koje su rigorozno primenjivale ovaj zakon, zabeležen je značajan pad učestalosti karcinoma pluća. Takođe, Kovčin ističe i problem zagađenja, kao i faktore iz radne sredine koji mogu biti kancerogeni. Zabrinjavajuće je i to što sve veći broj mladih, pa čak i dece, koristi elektronske cigarete, što može dovesti do raznih vrsta karcinoma.
Olja Ćorović, koja je lično pretrpela gubitke zbog ove bolesti, naglašava da svest o potrebi za redovnim pregledima nije dovoljno razvijena među ljudima. Mnogi ignoriraju simptome kao što su promene u kašlju, misleći da su rezultat pušenja, i odlažu odlazak lekaru. Skrining je posebno usmeren na osobe starije od 55 godina koje su pušači duže od 30 godina ili su bivši pušači. Postupak je jednostavan – dovoljno je pozvati kliniku i zakazati pregled, koji se obavlja na skeneru sa niskom dozom zračenja.
Skrining je započeo 2020. godine u Vojvodini, a sada se sprovodi i u Beogradu, Kragujevcu i Nišu. Tokom prve godine, pregledano je oko 4.000 ljudi, a kod 100 pacijenata otkrivene su rane promene, što omogućava brzu reakciju i lečenje.
U slučaju da skener pokaže promene, pacijent prolazi kroz detaljnu dijagnostiku, uključujući biopsiju i analize biomarkera. Tim lekara zatim donosi odluku o daljem lečenju, koje može uključivati hemoterapiju, biološke ili imunološke lekove, ili operaciju, u zavisnosti od stadijuma bolesti. Dr. Kovčin naglašava da je vreme ključno – izlečenje u prvom stadijumu karcinoma pluća može biti preko 90%, dok su inovativne terapije omogućile produženje života i pacijentima u četvrtom stadijumu.
Strah od dijagnoze često sprečava ljude da se jave lekaru na vreme. Dr. Kovčin i Ćorović apeliraju na javnost, posebno na pušače, da se ne plaše pregleda i da prepoznaju važnost prevencije. Prestanak pušenja i redovni pregledi su ključni koraci za očuvanje zdravlja.
U zaključku, Srbija je postavila važan primer u borbi protiv raka pluća uvođenjem besplatnog skrininga, koji može značajno smanjiti smrtnost od ove bolesti. Edukacija javnosti o rizičnim faktorima, važnosti prevencije i ranog otkrivanja može spasiti mnoge živote i doprineti boljem zdravlju nacije.
