U Muzeju Jugoslavije sutra u 18 časova biće otvorena izložba pod nazivom „Sloboda je za nas san – O zatočeništvu, stradanju i otporu“. Ova postavka posvećena je logorašima i logorima iz Drugog svetskog rata, a naglašava važnost pojedinačnih sudbina u razumevanju istorije. Izložba se ne oslanja samo na velike narative, već se fokusira na lične priče i iskustva ljudi koji su preživeli nasilje i stradanje.
Izložba sadrži multimedijalne elemente uključujući predmete, crteže, pisma i umetničke radove koji predstavljaju materijalne ostatke života prekinutih u logorima. Direktor Muzeja Jugoslavije, mr Neda Knežević, ističe da ovi predmeti nisu samo muzejski artefakti, već dragocena svedočanstva o ljudskom dostojanstvu koje je opstalo uprkos strašnim uslovima mučenja i smrti. Muzej čuva predmete nastale u koncentracionim i zarobljeničkim logorima, kao i dela koja su inspirisana logorskim iskustvom.
U okviru izložbe, posetitelji će moći videti i razumevati fragmentarnu prirodu ove građe, uključujući pisma bez odgovora i crteže bez imena. Ova postavka nastavlja istraživački put započet izdanjem tematskog kataloga koji je 2023. godine dobio priznanje „Publikacija godine“ od Nacionalnog komiteta ICOM-a. Autorke izložbe, Ana Panić i Veselinka Kastratović Ristić, zajedno sa kustoskinjom Dušicom Stojanović, radile su na ovoj značajnoj postavci.
Muzej Jugoslavije sadrži bogatu zbirku dokumenata i rukopisa, uključujući 180 pisama i izveštaja iz logora. Kastratović Ristić naglašava da je njihovo razumevanje mnogo dublje kada su predstavljeni uz likovna dela i rukotvorine nastale u logoru. Ovi predmeti, iako stvoreni u strašnim uslovima, nose plemenitu poruku o ljudskoj želji za slobodom i mirom.
Odmah nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije u aprilu 1941. godine, počela su prva hapšenja i transporti zarobljenika u logore. Broj vojnih zarobljenika varira od 180.000 do više od 300.000. Posebno značajan deo izložbe čine rukotvorine iz Banjičkog logora, gde je do sada identifikovano oko 90 predmeta povezanih sa dvadeset šestoro zatočenika.
Ratni zarobljenici iz Jugoslavije bili su većinom Srbi, dok su manji procenti pripadali Jevrejima, Crnogorcima i Slovencima. U koncentracionim logorima, najveći broj Jugoslovena stradalo je u Aušvicu, gde je od oko 24.000 ljudi, oko 20.000 ubijeno. U Mauthauzenu je stradalo između 12.890 i 29.000 Jugoslovena, dok su u drugim logorima, poput Buhenvalda i Dahaua, umirali u velikim brojevima.
Logoraši su bili obeleženi različitim simbolima, zavisno od kategorije kojoj su pripadali. Politički zatvorenici nosili su crveni trougao, dok su Jevreji imali žuti trougao, što je zajedno činilo Davidovu zvezdu. Svakodnevne torture, iscrpljujući rad i glad, dehumanizovale su zatvorenike, dovodeći ih do gubitka nade u opstanak.
U izvođačkom delu izložbe, koji je oblikovao Arsenije Štimac, biće predstavljeni tekstualni fragmenti i likovni radovi koji svedoče o logorašima. Ova umetnička svedočanstva služe kao podsećanje na važnost sećanja na prošlost i odgovornost društva da se zlo nikada više ne ponovi. U Muzeju se takođe čuva veliki broj umetničkih dela nastalih u logorima, koja povezuju prošlost sa savremenim društvenim pitanjima.
Ana Panić, muzejska savetnica, naglašava da izložba nije samo upozorenje na užase prošlosti, već i poziv na razmišljanje o međuzavisnosti ljudskih postupaka i posledicama koje proizašle iz njih. Umetnička dela izložena na ovoj postavci, uključujući radove Nandora Glida, Miloša Bajića i Vide Jocić, predstavljaju otpor i nadu, podsećajući nas da je otpor uvek moguć, čak i u najtežim okolnostima.
